- मुख्य कुराहरू:
- मधेस प्रदेशमा परम्परागत दाइँ गर्ने चलन महँगो डिजेलका कारण हराउँदै गएको छ।
- किसानहरूले दाइँका लागि प्रयोग हुने ट्याक्टरमा लाग्ने डिजेलको मूल्य धान्न नसक्दा वैकल्पिक उपाय खोज्दैछन्।
- पुस्तौंदेखि चल्दै आएको दाइँ परम्परा आधुनिक यान्त्रिकीकरण र आर्थिक दबाबले विस्थापित हुँदैछ।
- यसले स्थानीय संस्कृति र कृषि प्रणालीमा गहिरो प्रभाव पारेको छ।
मधेस प्रदेशका खेतबारीमा गहुँ र धान थन्क्याउने बेलामा देखिने परम्परागत दाइँको दृश्य अब बिरलै पाइन्छ। महँगो डिजेलका कारण किसानहरूले पुस्तौंदेखि चल्दै आएको यो चलन त्याग्न बाध्य भएका छन्।
पहिले गोरु वा भैंसीको सहायताले गरिने दाइँ अहिले ट्याक्टरको प्रयोगबाट गरिन्छ। तर, डिजेलको बढ्दो मूल्यले किसानको लागत ह्वात्तै बढाएको छ। यसले गर्दा उनीहरू दाइँका लागि ट्याक्टर प्रयोग गर्न हिचकिचाइरहेका छन्।
स्थानीय किसान रामदेव मुखिया भन्छन्, “एक घण्टा ट्याक्टर चलाउँदा कम्तीमा १५ लिटर डिजेल लाग्छ। अहिलेको भाउमा त्यो खर्च धान्न हामीलाई धेरै गाह्रो भएको छ।” उनको भनाइले मधेसका धेरै किसानको व्यथा झल्काउँछ।
आर्थिक भारका कारण कतिपय किसानले खेतमै बाली जलाउने वा कम मूल्यमा बेच्ने जस्ता अप्रत्याशित निर्णय लिन थालेका छन्। यसले उनीहरूको जीविकोपार्जनमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
दाइँ परम्परा केवल बाली थन्क्याउने विधि मात्र थिएन। यो त मधेसी समाजको एउटा सांस्कृतिक पर्व पनि थियो, जहाँ परिवार र समुदाय मिलेर काम गर्थे। अब त्यो सामाजिक सद्भाव पनि बिस्तारै मेटिँदै गएको छ।
कृषि विज्ञहरूका अनुसार, यसले दीर्घकालमा स्थानीय कृषि प्रणाली र किसानको आर्थिक अवस्थामा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। सरकारले डिजेलमा अनुदान वा वैकल्पिक ऊर्जाको प्रवर्द्धनमा ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
