शहरको कोलाहल र सुविधाको मोह छाडेर गाउँ फर्किएर केही नयाँ गर्ने आँट थोरैमा मात्र हुन्छ। तनहुँको भानु नगरपालिका–९ चितीकी गीता अधिकारीले भने काठमाडौं सतुंगुलको अढाइतले घर बेचेर गाउँमै २ करोड लगानीमा ‘ग्रीन हिमालय फार्म स्टे’ सञ्चालन गरेकी छिन्। लगभग २५ वर्षपछि आफ्नो थातथलो फर्किएर उनले ग्रामीण पर्यटन र कृषि उद्यमको नयाँ आयाम सुरु गरेकी हुन्।
- गीता अधिकारीले काठमाडौंको घर बेचेर तनहुँमा २ करोड लगानीमा फार्म स्टे सुरु गरिन्।
- यो फार्म स्टे डुम्रे बजारबाट बेसिशहर जाने सडकखण्डको अर्चलधाराबाट करिब १.३ किलोमिटर भित्र छ।
- ‘फार्म टु किचन, किचन टु फार्म’ को अवधारणामा स्थानीय उत्पादनलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
- हाल ६ जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् भने अप्रत्यक्ष रूपमा धेरै जना लाभान्वित भएका छन्।
- फार्म स्टे ७५ रोपनी जग्गामा फैलिएको छ, जसमध्ये १० रोपनीमा संरचना र बाँकीमा खेतीपाती गरिन्छ।
- एक रातमा ३० देखि ४० जना पाहुनालाई व्यवस्थापन गर्न सकिने क्षमता छ।
सुरुमा सामान्य हिसाबले गाउँमै बस्ने, तरकारी फलफूल रोप्ने मात्रै योजना बनाएकी गीताले पछि गाउँमा बस्दा नयाँ केही गर्ने सोच बनाइन्। उनले परम्परागत घरलाई मर्मत गरेर आधुनिक सुविधाहरू थपिन्, जसले गर्दा पुर्ख्यौली घरको मौलिकता पनि जोगियो र पर्यटकका लागि आकर्षक गन्तव्य पनि बन्यो। “सुरुमा सामान्य हिसाबले गाउँमै बस्ने, तरकारी फलफूल रोप्ने मात्रै योजना थियो तर पछि गाउँमा बस्दा नयाँ केही गरौं भन्ने सोच आयो र परम्परागत घरलाई मर्मत गरेर झण्डै २ करोड लगानी गरी फार्म स्टे सञ्चालन गरेँ,” गीता अधिकारी भन्छिन्।
उनको यो पहलले गाउँको मुहार फेरिएको छ। खेतीयोग्य जमिन बाँझो छाडेर शहर पस्ने प्रवृत्तिलाई चुनौती दिँदै उनले ७५ रोपनी जग्गालाई पुनः उर्वर बनाएकी छिन्। गाउँमा चहलपहल बढेको छ, र अन्य घरहरूमा पनि सामुदायिक होमस्टे सुरु भएका छन्। गीता र उनका श्रीमान राजेन्द्र देव पाण्डेको यो प्रयासले ‘पढेलेखेका, जागिर खाएका मान्छे त गाउँ फर्किएका छन् भने हामी किन गाउँ छाड्ने’ भन्ने भावना जागृत भएको पाण्डे बताउँछन्।
परम्परा र आधुनिकताको संगम: फार्म स्टेका विशेषता
‘ग्रीन हिमालय फार्म स्टे’ मा परम्परागत ढुंगामाटोको घरलाई मर्मत र रंगरोगन गरी चिटिक्क पारिएको छ। ‘किचन घर’ ढुंगैढुंगाले बनाइएको छ, जसले विगतको झल्को दिन्छ। आँगनमा आकर्षक दुबो र फेनसिङ्ग तयार गरिएको छ। लोप हुँदै गएका सामग्रीहरूलाई संरक्षण गर्न एउटा गोलघर बनाइएको छ, जहाँ ढिकी, जाँतो, हलो, जुवा, खुर्पेटो, माछा मार्ने भुरुङ्गहरू राखिएका छन्। यी पुराना सामग्रीहरू फार्म स्टेमा आउने आगन्तुकका लागि आकर्षणको केन्द्र बनेका छन्।
गोलघरको भुइँ तल्ला र पहिलो तल्लामा अट्याच्ड बाथरुमसहितका सुविधासम्पन्न कोठाहरू छन्। नजिकैको लिचीको रुखमा ‘ट्रि हाउस’ समेत बनाइएको छ, जहाँ पर्यटकहरू बस्न र रात बिताउन सक्छन्। तीन कोठाको सुविधा सम्पन्न भिल्लाका साथै दुई वटा ब्यारेल हाउस पनि छन्, जसले फरक अनुभव प्रदान गर्दछ। यहाँबाट उत्तरतर्फ विभिन्न हिमशृङ्खला र रमणीय पहाडहरू देखिन्छन्, जसले ‘ग्रीन हिमालय भिलेज फार्म स्टे’ नामलाई सार्थक बनाएको छ।
‘फार्म टु किचन’: आफ्नै बारीको उत्पादन
फार्म स्टेको मुख्य अवधारणा ‘फार्म टु किचन, किचन टु फार्म’ हो। यहाँ आउने पाहुनाहरूलाई आफ्नै बारीमा उत्पादन भएका ताजा तरकारी, फलफूल, धानको चामल, तोरीको तेल, लोकल कुखुराको मासुका साथै दूध, दही, मोही र घ्यु खुवाइन्छ। आँप, लिची, आरु, एभोकाडो, मेवा लगायतका फलफूल पनि पर्यटकलाई उपलब्ध गराइन्छ। अधिकारीका अनुसार आफ्नै उत्पादनले नपुगे गाउँघरबाट किनेर पाहुनालाई अर्गानिक नै खुवाउने गरिन्छ, जसले गर्दा स्थानीय किसानहरूले पनि आयआर्जनको अवसर पाएका छन्।
यो अवधारणाले नयाँ पुस्तालाई ग्रामीण पर्यटनसँग जोड्ने र कृषि कर्मको महत्व बुझाउने धेय राखिएको गीताका श्रीमान राजेन्द्र देव पाण्डे बताउँछन्। फार्म स्टेमा आउने विभिन्न विद्यालयका विद्यार्थी, कृषक समूह र सहकारी समूहहरूले खाली हुँदै गएका ग्रामीण बस्तीलाई कसरी पुनर्जागृत गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा सिकेर जाने गरेका छन्।
सामुदायिक विकास र प्रेरणाको स्रोत
गीता र राजेन्द्रको यो पहलले गाउँमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ। उनीहरूको लगानी देखेर गाउँका अन्य घरहरूमा पनि सामुदायिक होमस्टे सुरु भएका छन्। होमस्टेसँग मिलेर पाहुनाहरू शेयर गर्ने र संयुक्त रूपमा सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने चलन बसेको छ। यसले गाउँको समग्र विकासमा टेवा पुगेको छ।
गाउँमा पूर्वाधारहरू पनि थपिएका छन्। गाउँ जाने सडक कालोपत्रे भएको छ, पानी, इन्टरनेट र स्वास्थ्य चौकीको सुविधा पुगेको छ। यी सुविधाहरूले शहर छोडेर गाउँ फर्कन चाहनेहरूलाई थप प्रोत्साहन दिएको छ। गीताका छोरा अमेरिकामा र छोरी काठमाडौंमा भए पनि सुरुमा गाउँ फर्किने कुरामा विरोध गर्ने उनीहरू पनि अहिले गाउँ फर्कन लालायित भएको गीताले सुनाइन्।
‘गाउँ फर्किएकोमा कुनै पश्चाताप छैन’
गीता अधिकारी शहरको कोचिएर बस्नुभन्दा आफ्ना हातखुट्टा फिजाएर काम गर्नुको आनन्द बेग्लै हुने बताउँछिन्। “मलाई काठमाडौंको घर बेचेर गाउँ फर्किएकोमा कुनै पश्चाताप छैन। अझै केही गर्नुपर्छ भन्ने भावना आएको छ,” उनी भन्छिन्। उनको यो भनाइले ग्रामीण उद्यमशीलताको सम्भावना र सन्तुष्टिको गहिरो सन्देश दिन्छ। शहरको सुविधा त्यागेर गाउँमा पसिना बगाउने गीताको कथा धेरैका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।
