- मुख्य कुराहरू:
- जलवायु परिवर्तनले मधेशको कृषिमा गम्भीर असर पारेको छ, जसले किसानको जीवनयापनमा चुनौती थपेको छ।
- किसानहरूले परम्परागत खेती प्रणाली छाडेर जलवायुमैत्री कृषि प्रविधि अपनाउन थालेका छन्।
- यी नयाँ प्रविधिहरू अपनाउनका लागि आवश्यक ज्ञान, तालिम र आर्थिक स्रोतको अभाव प्रमुख समस्या बनेको छ।
- स्थानीय सरकार र सरोकारवाला निकायले किसानलाई थप सहयोग र प्रोत्साहन दिनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
- जलवायुमैत्री कृषिले दीर्घकालीन रूपमा उत्पादन बढाउन र वातावरण संरक्षणमा मद्दत पुर्याउन सक्छ।
मधेशको उर्वर भूमिमा खेती गर्ने किसानहरू अहिले जलवायु परिवर्तनको मारमा परेका छन्। बेमौसमी वर्षा, खडेरी र अत्यधिक गर्मीले उनीहरूको बालीनालीमा ठूलो क्षति पुर्याइरहेको छ। यसले किसानको दैनिक जीवन र जीविकोपार्जनमा सीधा असर पारेको छ।
यस विषम परिस्थितिमा मधेशका धेरै किसानहरूले जलवायुमैत्री कृषि प्रणाली अपनाउन थालेका छन्। परम्परागत खेतीका तरिकाले अब धान्न नसक्ने भएपछि उनीहरू नयाँ प्रविधि र विधि अपनाउन बाध्य भएका हुन्।
तर, यी नयाँ प्रविधिहरू अपनाउनु किसानका लागि त्यति सहज भने छैन। आधुनिक बीउबिजन, सिँचाइ प्रविधि र कीट नियन्त्रणका लागि आवश्यक ज्ञान र सीपको अभावले गर्दा उनीहरूलाई कठिनाइ भइरहेको छ।
कतिपय किसानले जैविक मलको प्रयोग, कम पानी लाग्ने बालीको छनोट र उन्नत जातका बीउको प्रयोग गर्न थालेका छन्। यसले केही हदसम्म उत्पादनमा सुधार ल्याएको उनीहरूको अनुभव छ।
यद्यपि, यी प्रयासहरू पर्याप्त छैनन्। सरकारी निकाय र कृषि विज्ञहरूबाट उचित तालिम, आर्थिक सहयोग र प्राविधिक सल्लाहको अभाव किसानले झेलिरहेका छन्।
मधेशका स्थानीय तहले किसानका लागि विशेष कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने आवश्यकता छ। खेतमा पानीको उचित व्यवस्थापन, माटोको उर्वराशक्ति कायम राख्ने उपाय र मौसमसम्बन्धी सही जानकारी समयमै उपलब्ध गराउनुपर्छ।
जलवायुमैत्री कृषिले दीर्घकालीन रूपमा किसानको आय बढाउनुका साथै वातावरण संरक्षणमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसका लागि सबैको साझा प्रयास आवश्यक छ।
किसानको पसिना र मिहिनेतलाई सम्मान गर्दै उनीहरूको जीवन सहज बनाउनु राज्यको दायित्व हो। मधेशका खेतबारीमा हरियाली फर्काउन जलवायुमैत्री कृषि एउटा महत्वपूर्ण पाटो बन्न सक्छ।
