भारतको उत्तराखण्डस्थित धौलीगंगा जलविद्युत् परियोजनाको बाँधका ढोकाहरू सिल्ट सफाइका लागि खोलिने भएपछि महाकाली नदीमा आगामी ४८ घण्टासम्म जलस्तर ह्वात्तै बढ्ने सम्भावना बढेको छ। यसैले जिल्ला प्रशासन कार्यालय दार्चुलाले तटीय क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।
बाँधका ढोकाहरू असोज १७ गते राति १ बजेदेखि असोज १९ गते राति १ बजेसम्म (नेपाली समयअनुसार अक्टोबर ४, २०२६, बिहान १ बजेदेखि अक्टोबर ६, २०२६, बिहान १ बजेसम्म) ४८ घण्टाका लागि खोलिनेछन्। यस अवधिमा दार्चुलाको व्यास गाउँपालिका–५ धौलाकोटदेखि लेकम गाउँपालिका–३ लालीसम्मका नदी तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई विशेष सावधानी अपनाउन भनिएको छ। दार्चुला मात्र नभई बैतडी, डडेल्धुरा र कञ्चनपुर हुँदै भारततर्फ बग्ने महाकाली नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा समेत जलस्तर वृद्धिको प्रभाव पर्न सक्ने प्रशासनको भनाइ छ।
स्थानीय प्रशासनले नदी किनारमा नजान, अनावश्यक आवतजावत नगर्न र सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह गरेको छ। गत असोज ११ गते लगातारको वर्षाका कारण महाकाली नदीमा पानीको बहाव बढेपछि कञ्चनपुरको पश्चिमी नाका गड्डाचौकी भएर नेपाल–भारत आवागमन प्रभावित भएको थियो।
विगतमा पनि धौलीगंगा बाँधका ढोका खोलिँदा महाकालीमा जलस्तर बढेको थियो। दार्चुलामा रहेको महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजना बैतडीको पाटनमा सारिएको छ।
धौलीगंगा परियोजना: सिल्ट सफाइका लागि ढोका खुल्दै
भारतको उत्तराखण्डस्थित २८० मेगावाट क्षमताको धौलीगंगा जलविद्युत् परियोजना सन् २००५ मा सञ्चालनमा आएको थियो। यो एक रन-अफ-द-रिभर योजना हो, जसले महाकाली नदीको पानी प्रयोग गर्दछ। एनएचपीसी लिमिटेड, धौलीगंगा पावर स्टेशन, धारचुला, पिथौरागढले वर्षायाममा नदीमा जम्मा भएको सिल्ट र बालुवा सफाइका लागि समय-समयमा बाँधका ढोका खोल्ने गर्दछ। यो नियमित प्रक्रिया भए पनि यसले तल्लो तटीय क्षेत्रमा जलस्तर बढाउने जोखिम निम्त्याउँछ।
भारतीय पक्षबाट ‘एनएचपीसी लिमिटेड, धौलीगंगा पावर स्टेशन, धारचुला, पिथौरागढ’ ले नेपाली प्रशासनलाई बाँध खोल्नेबारे पत्राचार गरी पूर्वजानकारी गराएको थियो। जिल्ला प्रशासन कार्यालय दार्चुलाले सोही पत्राचारका आधारमा सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै सतर्क रहन आग्रह गरेको हो। दार्चुलाका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी मोहनसिंह धामीले भारतीय पक्षबाट प्राप्त सूचनाका आधारमा आवश्यक सतर्कता अपनाउन सबैलाई अनुरोध गरिएको जानकारी दिएका छन्।
असोज १ गते साँझ ६ बजे भारतको बनबासास्थित शारदा ब्यारेजमा गरिएको मापनअनुसार महाकाली नदीको कुल बहाव ५८ हजार ५१९ क्युसेक पुगेको थियो, जुन त्यसपछि घट्दो क्रममा थियो। तर अहिले बाँधका ढोका खोलिएपछि बहावमा उल्लेख्य वृद्धि हुने निश्चित छ। नेपाल बाढी सूचनाले महाकाली जलाधारका केही स्थानमा आज राति भारी वर्षा भई नदीमा बहाव बढ्ने पूर्वानुमान रहेको जनाएको छ। सिल्ट फ्लसिङ गर्दा एक्कासी बहाव बढ्न सक्ने भन्दै तटीय क्षेत्रमा थप सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिएको छ। यसबाहेक, दार्चुलाको मौसम पूर्वानुमानले अक्टोबर ४ देखि ६ सम्म वर्षा र हिमपातको सम्भावना देखाएको छ, जसले नदीको जलस्तरलाई थप प्रभाव पार्न सक्छ।
विपद्को जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै प्रधानमन्त्री बालेन शाहले असोज १२ गते नागरिकको जीवन रक्षा सरकारको पहिलो कर्तव्य भएको बताएका थिए। उनले विपद्को जोखिम अझै नटरेको र सबैलाई सतर्क रहन आग्रह गरेका थिए। प्रधानमन्त्री शाहले अत्यावश्यक कामबाहेक यात्रा नगर्न र कुनै पनि संकट पर्दा शुल्क नलाग्ने नम्बर १२३४ मा फोन गरेर सहयोगका लागि सम्पर्क गर्नसमेत अपील गरेका छन्।
नदीको हालको जलस्तर र बाँधबाट कति मात्रामा पानी छोडिनेछ भन्नेबारे विस्तृत जानकारी नभए पनि, बाँधका ढोका बन्द गरिएलगत्तै नदीको अवस्था सामान्य नहुन सक्ने भएकाले त्यसपछि पनि केही समय सतर्कता कायम राख्न प्रशासनले आग्रह गरेको छ।
