राष्ट्र बैंकको नीतिविहीन एआई प्रयोगले नयाँ जोखिम निम्त्याउँछ
नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सुपरिवेक्षणमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग थालेको छ। यसले कार्यलाई सरल बनाउने अपेक्षा छ। तर, स्पष्ट नीति र कार्यविधि नहुँदा यसको प्रयोगले नयाँ जोखिम निम्त्याउने देखिएको छ।
बैंक सुपरिवेक्षण कार्य बाहिरबाट हेर्दा सामान्य लागे पनि यो अत्यन्त गहन र जटिल प्रक्रिया हो। यसमा सयौँ कर्जा फाइलको सूक्ष्म विश्लेषण, बैंकका नीतिगत संरचनाको मूल्यांकन, सम्भावित जोखिमको पूर्वानुमान र नियामक ढाँचाको कार्यान्वयन जस्ता महत्वपूर्ण पक्षहरू समेटिएका हुन्छन्।
एआई प्रविधिको प्रयोगले यी कार्यहरूलाई स्वचालित र प्रभावकारी बनाउने सम्भावना छ। तर, यसको प्रयोग कसरी गर्ने, कुन डेटा प्रयोग गर्ने, गोपनीयता कसरी सुनिश्चित गर्ने र नतिजाको विश्वसनीयता कसरी कायम गर्ने भन्ने विषयमा स्पष्ट नीतिगत व्यवस्था छैन। हतारमा प्रयोग गरिएमा अनपेक्षित समस्याहरू उत्पन्न हुन सक्छन्।
एआई प्रणालीमा प्रयोग हुने डेटाको गुणस्तर, एल्गोरिदमको निष्पक्षता र प्रणालीको सुरक्षा जस्ता विषयले सुपरिवेक्षणको प्रभावकारितामा प्रत्यक्ष असर पार्नेछ। यसका लागि राष्ट्र बैंकले स्पष्ट मार्गनिर्देशन जारी गर्नुपर्छ। सरोकारवाला निकायहरूसँग छलफल गरी आवश्यक नीति तर्जुमा गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
नीति तर्जुमाका लागि सरोकारवालासँग छलफल
राष्ट्र बैंकले एआई प्रयोगका लागि आवश्यक नीति तथा कार्यविधि तर्जुमा गर्न सरोकारवाला निकायहरूसँग छलफल गर्ने तयारी गरेको छ। यसमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका प्रतिनिधि, प्रविधि विज्ञ र अन्य सम्बन्धित पक्षहरूलाई समेटिनेछ। यसबाट एआईको प्रयोगलाई सुरक्षित, प्रभावकारी र पारदर्शी बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
