अक्टोबरमा भारी वर्षाको चेतावनी: किसान र यात्रुलाई कस्तो असर?

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले असोज १७ देखि २० गते (अक्टोबर ३ देखि ६) सम्म कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा मध्यमदेखि भारी वर्षाको सम्भावना रहेको भन्दै सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ। सामान्यतया मनसुन सकिएपछि मौसम खुल्ने अक्टोबरमा कमजोर पश्चिमी वायु र न्यूनचापीय रेखाको प्रभावले आगामी एक सातासम्म वर्षाको क्रम जारी रहने मौसमविद् विनोद पोखरेलले पूर्वानुमान गरेका छन्।

तर यहाँ असली प्रश्न उठ्छ, सामान्यतया मनसुन सकिएपछि शरद ऋतुमा मौसम खुल्ने अपेक्षा गरिन्छ। अक्टोबर महिनामा नेपालको मौसम रमाइलो र घमाइलो दिनहरू सहितको हुने गर्छ, जहाँ औसत वर्षा ५९ मिलिमिटर मात्र हुन्छ। यस्तो बेला फेरि मौसमी प्रणाली सक्रिय हुनु र भारी वर्षाको चेतावनी आउनुले जलवायु परिवर्तनको असर र यसले जनजीवनमा पार्ने प्रभावबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। यो असामान्य वर्षा किन हुँदैछ र यसका दूरगामी असरहरू के-के हुन सक्छन्?

अक्टोबरमा सक्रिय वर्षा: के भन्छ मौसम पूर्वानुमान?

मौसमविद् विनोद पोखरेलले दिएको जानकारी अनुसार, आगामी दिनमा हुने वर्षा सामान्यतया हल्कादेखि मध्यम खालको हुनेछ। देशभर एकैपटक वा हरेक दिन सबै स्थानमा वर्षा नहुने र वर्षा मुख्यतः अपराह्नपछि सुरु भएर साँझसम्म रहने सम्भावना बढी रहेको पोखरेलले बताएका छन्।

उनका अनुसार असोज १७ र १८ गते धेरै स्थानमा हल्का वर्षा हुन सक्नेछ। आइतबारदेखि वर्षा केही सक्रिय हुँदै सोमबार र मंगलबार धेरै स्थानमा फैलिने सम्भावना रहेको छ। यस क्रममा केही स्थानमा छोटो समयका लागि भारी वर्षासमेत हुन सक्ने पोखरेलले बताएका छन्। त्यसपछि बुधबार वर्षा केही कम हुने तथा बिहीबार पहाडी भेगका केही स्थानमा पुनः हल्का वर्षा हुन सक्ने संकेत देखिएको छ।

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले आज (२०८३ असोज १७ गते, शनिबार) कोशी, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका एक-दुई स्थानमा हल्का वर्षा भइरहेको जनाएको छ। विभागको पूर्वानुमान अनुसार, कोशी, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी भूभागका थोरै स्थानमा मध्यम वर्षाको सम्भावना छ। कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशका हिमाली तथा पहाडी भूभागका एक–दुई स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ भने मधेश, कोशी र बागमती प्रदेशका तराई भूभागका एक-दुई स्थानमा मध्यम वर्षा हुन सक्नेछ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले भने असोज १७ गतेदेखि २० गते (अक्टोबर ३ देखि ६) सम्म कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशमा मध्यमदेखि भारी वर्षाको सम्भावना रहेको भन्दै सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ। प्राधिकरणका अनुसार, २४ घण्टामा ५० देखि १०० मिलिमिटर पानी पर्नुलाई भारी वर्षा मानिन्छ।

अक्टोबरको वर्षा: किसान र यात्रुमाथि कस्तो असर?

यो अप्रत्याशित वर्षाले धान काट्ने तयारीमा रहेका किसान तथा पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा हाइकिङ तथा ट्रेकिङमा जानेहरूलाई प्रत्यक्ष असर पार्नेछ। पाकेको धानबालीमा पानी पर्दा ठूलो क्षति हुन सक्ने जोखिम रहन्छ, जसले किसानको आर्थिक अवस्थामा प्रत्यक्ष असर पार्छ। सेप्टेम्बर २०२६ को अन्त्यतिर पनि नेपालमा भारी वर्षाको चेतावनी जारी हुँदा सडक अवरुद्ध भएका थिए।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले यस अवधिका लागि पूर्वतयारी, पूर्वकार्य र प्रतिकार्यमा सहयोग गर्ने साझेदार संस्थाहरू, जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति र स्थानीय विपद् व्यवस्थापन समितिलाई सतर्क रहन निर्देशन दिएको छ। बागमती प्रदेशको काठमाडौं उपत्यका, काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, मकवानपुर, चितवन, कोशी प्रदेशको संखुवासभा, ताप्लेजुङ्ग, इलाम, झापा, मोरङ, मधेश प्रदेशको बारा, पर्सा, सर्लाही, रौतहट र आसपासका जिल्ला भई बहने स-साना नदीहरूमा आकस्मिक बहावको सम्भावना उच्च रहेको छ। नारायणी, बागमती, कमला र कोशी नदीमा बहाव खतराको तह आसपास पुग्न सक्ने देखिएको छ।

प्राधिकरणले असोज १७ गतेदेखि २० गते (अक्टोबर ३ देखि ६) सम्म अत्यन्त जरुरी नभई यात्रा नगर्न र आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा जान अनुरोध गरेको छ। जोखिमयुक्त राजमार्ग र सडकहरूमा पहिरोका कारण अवरोध भएमा तत्काल पन्छाउन डोजर, एक्साभेटर, लोडर लगायतका साधनहरू तयारी अवस्थामा राखिएको छ। किसानहरूलाई पाकेको धानबाली र भण्डारण गरिएको अनाजलाई सम्भावित क्षतिबाट जोगाउन कृषि मन्त्रालयमार्फत छुट्टै एडभाइजरी जारी गरिएको छ। विपद्को समयमा नदी किनारमा गएर भिडियो खिच्ने, टिकटक बनाउने वा सामाजिक सञ्जालका लागि सामग्री तयार गर्नेजस्ता जोखिमपूर्ण काम नगर्न पनि प्राधिकरणले चेतावनी दिएको छ।

यो अप्रत्याशित वर्षाले किसान, दैनिक ज्यालादारी गर्ने मजदुर र सामान्य यात्रुहरूलाई प्रत्यक्ष असर पार्ने देखिन्छ। धान काट्ने बेलामा वर्षा हुँदा अन्नबालीमा क्षति पुग्ने र त्यसले खाद्य सुरक्षामा समेत असर पार्न सक्ने जोखिम छ। साथै, पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा हुने पहिरो र तराईका नदीहरूमा आउने बाढीले जनजीवन अस्तव्यस्त बनाउन सक्छ।

मौसम पूर्वानुमानमा भने केही भिन्नता देखिएको छ। नागरिक न्यूजको स्रोत लेख र राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको चेतावनीले सोमबार र मंगलबार भारी वर्षाको सम्भावना औंल्याएको छ। तर, बिजशालाको अक्टोबर ४, २०२६ (असोज १८, २०८३, आइतबार) को बिहानको अपडेटले जल तथा मौसम विज्ञान विभागको पाँच दिने चेतावनी नक्सालाई उद्धृत गर्दै सोमबारदेखि मौसममा उल्लेख्य सुधार आउने संकेत गरेको छ। यसले जनतामा अन्योल सिर्जना गरेको छ।