मौसमसम्बन्धी भ्रामक सूचना: सत्य के हो र यसले नागरिकलाई कसरी असर गर्छ?

जल तथा मौसम विज्ञान विभागले सामाजिक सञ्जालमा असोज १७ गतेदेखि लगातार भीषण वर्षा हुने भनी फैलिएको सूचना भ्रामक रहेको स्पष्ट पारेको छ। हाल देशमा भीषण वर्षा गराउने किसिमको कुनै मौसमी प्रणाली सक्रिय नरहेको विभागले जनाएको छ।

विभागका अनुसार, २०८३ असोज १३ गते (मंगलबार) नै मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले असोज १७ गतेदेखि तीन दिनसम्म भीषण वर्षा हुने भनी फैलिएको हल्ला भ्रामक रहेको स्पष्ट पारेको थियो। महाशाखाले यस्तो कुनै पनि पूर्वानुमान नगरेको र मौसमी गतिविधिमा खासै फेरबदल नपाइएकाले भ्रामक खबरको पछि नलाग्न सर्वसाधारणलाई अनुरोध गरेको थियो।

तर यहाँ असली प्रश्न यो हो कि मौसमसम्बन्धी आधिकारिक जानकारी हुँदाहुँदै पनि यस्ता भ्रामक सूचनाहरू किन फैलन्छन् र यसले आम नागरिकको दैनिक जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ?

मौसमी अवस्था कस्तो छ र किन फैलन्छन् हल्ला?

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार आज (२०८३ असोज १७ गते, शनिबार) देशभर मनसुनी वायु र पश्चिमी वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ। हाल देशका हिमाली र पहाडी भूभागमा आंशिक बादल लागेको छ भने कोशी, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका एक–दुई स्थानमा हल्का वर्षा भइरहेको छ।

विभागका अनुसार, देशभर मनसुनी वायु र पश्चिमी वायुको आंशिक प्रभाव छ। मनसुनको न्यून चापीय रेखा सरदर स्थानको आसपास रहेको छ। आज दिउँसो कोशी, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशको हिमाली र पहाडी भूभागमा सामान्यतया बादल लाग्नेछ। कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशको हिमाली र पहाडी भूभागमा आंशिक बादल लाग्नेछ। देशका तराई भूभागमा पनि आंशिक बादल लाग्नेछ। कोशी, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशको हिमाली र पहाडी भूभागको थोरै स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको विभागले जनाएको छ। कोशी, मधेश र बागमती प्रदेशको तराई भूभागका केही स्थानमा हुस्सु लागेको छ।

विभागले असोज १७ गतेदेखि लगातार भीषण वर्षा हुने भन्दै सामाजिक सञ्जालमा फैलिएको सूचना भ्रामक रहेको प्रष्ट्याएको हो। मौसमविद् सुदर्शन हुमागाईले असोज १४ गते नै देशमा भीषण वर्षा गराउने किसिमको मौसमी प्रणाली नरहेको बताउनुभएको थियो।

भ्रामक सूचनाले नागरिकमा पार्ने असर के हो?

भ्रामक सूचनाले नागरिकहरूमा अनावश्यक त्रास र अन्योल सिर्जना गर्छ। उदाहरणका लागि, भीषण वर्षाको हल्ला फैलिँदा किसानहरू बाली उठाउने वा रोप्ने निर्णयमा अलमलिन सक्छन्। यात्रा योजना बनाएका व्यक्तिहरूले कार्यक्रम रद्द गर्न सक्छन् वा तयारी नपुर्‍याई यात्रा गर्दा जोखिममा पर्न सक्छन्।

यस्ता भ्रामक सूचनाले आधिकारिक निकायप्रतिको विश्वास पनि घटाउन सक्छ। जब नागरिकहरूले बारम्बार गलत सूचना पाउँछन्, तब उनीहरूले जल तथा मौसम विज्ञान विभागजस्ता विश्वसनीय स्रोतबाट आएका जानकारीलाई पनि शंकाको दृष्टिले हेर्न थाल्छन्। यसले भविष्यमा कुनै वास्तविक विपत्तिको चेतावनी दिँदा नागरिकको प्रतिक्रियामा ढिलाइ हुन सक्छ।

अब के हुन्छ र नागरिकले के गर्नुपर्छ?

जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार आगामी दिनमा कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका केही पहाडी भूभागमा हल्का तथा कतै–कतै मध्यम वर्षा हुन सक्ने सम्भावना रहे पनि ठूलो वर्षाको अवस्था नरहेको मौसमविद् सुदर्शन हुमागाईले २०८३ असोज १४ गते नै स्पष्ट पार्नुभएको थियो। कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशको हिमाली र पहाडी भूभागमा आंशिक बादल लाग्नेछ भने तराई भूभागमा पनि आंशिक बादल रहनेछ।

विभागले सर्वसाधारणलाई मौसम पूर्वानुमान महाशाखाको वेबसाइट र आधिकारिक सामाजिक सञ्जालमार्फत अद्यावधिक जानकारी लिन अनुरोध गरेको छ। कुनै पनि सूचनाको सत्यता जाँच नगरी विश्वास नगर्न र हल्लाको पछि नलाग्न विभागले आग्रह गरेको छ।