२०८३ असोज ११ गतेदेखि भारी वर्षा, बाढी पहिरो र नदी कटानका कारण अवरुद्ध बेनी-जोमसोम सडकले मुस्ताङका स्याउ किसान र व्यापारीलाई करोडौँको क्षति पुर्याएको छ; ८० प्रतिशतभन्दा बढी स्याउ बजार पुग्न सकेन।
बेनी-जोमसोम सडकखण्डको काभ्रेभिरमा खसेको पहिरो पन्छाएर २०८३ असोज १५ गते राति १० बजेदेखि यातायात सञ्चालनमा आए पनि स्याउ ढुवानीमा भएको ढिलाइले किसान र व्यापारीलाई ठूलो मार पर्यो। कालीगण्डकी नदीको कटान, बाढी र पहिरोले २०२ किलोमिटर लामो सडकको ४६ ठाउँमा क्षति पुगेको बेनी-जोमसोम-कोरला सडक योजनाले जनाएको छ।
बजारीकरणमा ठूलो धक्का, किसान चिन्तित
दसैँ-तिहारजस्ता प्रमुख चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा स्याउको बजार माग उच्च हुने समयमा सडक अवरुद्ध भयो। भदौ १५ गतेदेखि छिटो पाक्ने र भदौ २२ गतेदेखि ढिलो पाक्ने प्रजातिका स्याउ टिप्ने जिल्लास्तरीय निर्णय भए पनि, धमाधम स्याउ टिपेर बजार पठाउने तयारी भइरहँदा सडक बन्द भएपछि उत्पादित स्याउको बजारीकरणमा गम्भीर समस्या आयो।
मुस्ताङमा औसत वार्षिक सात हजार मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन हुने गर्दछ। यसपटक सडक अवरुद्धका कारण किसान र व्यापारी स्याउको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्नेमा चिन्तित बने। घरपझोङ-५, ढुम्बाका किसान तथा चिम्ले अचार्ड कृषि फार्मका सञ्चालक कर्म गुरुङले सडक अवरुद्ध भएकाले उत्पादन गरेको स्याउ बजार पठाउन नपाएको गुनासो गरे। गुरुङले बताए अनुसार, इन्धन र विद्युत् आपूर्ति समेत बन्द हुँदा टिपेको स्याउ चिस्यान गृहमा राख्न नपाएर कुहिने डर भएको थियो।
आइपिएम एप्पल फार्मका सञ्चालक नीरज तुलाचनले बेनी-जोमसोम सडक अवरुद्धसँगै मुस्ताङमा उत्पादित स्याउको व्यापार पूर्ण रुपमा ठप्प भएको जानकारी दिए। तीजअघि ५० प्रतिशत स्याउ बिक्री गरिसकेका तुलाचनले दसैँअघि बाँकी ५० प्रतिशत बजार पठाउने तयारी गरिरहेका बेला सडक बन्द भएको बताए।
व्यापारीलाई पनि करोडौँको घाटा
मुस्ताङको स्याउ व्यापारमा तीन दशकदेखि संलग्न धादिङका व्यापारी ऊर्जा तामाङले यसपटक व्यापार नै चौपट हुने डर व्यक्त गरे। घरपझोङ र बारागुङ मुक्तिक्षेत्रका आधा दर्जनभन्दा बढी बगैँचामा करोडभन्दा बढी मूल्यको स्याउको ठेक्का लिएका तामाङले सङ्कलन गरिएको स्याउ एक सातासम्म बजार पठाउन नपाएर थन्किएको गुनासो गरे।
सडक अवरुद्ध हुँदा स्याउको आन्तरिक बजार पनि प्रभावित बन्यो। दसैँअघि हजारौँ पर्यटक मुस्ताङ आउने हुँदा स्थानीय किसानले खरिद गरेर उनीहरूलाई उपलब्ध गराउने कार्य पनि यसपटक प्रभावित भयो। जिल्ला बाहिरबाट पर्यटक आउन नसक्दा स्याउको आन्तरिक बजार खस्किएको स्थानीय साना स्याउ व्यापारीहरूले बताए।
विद्युत् र सडक मर्मतको अवस्था
मुस्ताङमा विद्युत् आपूर्ति पनि अवरुद्ध भयो। म्याग्दीको दानादेखि कोवाङसम्मको ३३ केभी प्रसारण लाइनमा क्षति पुगेका कारण २०८३ असोज १४ गते रातिदेखि विद्युत् सेवा पूर्ण रुपमा बन्द भयो। नेपाल विद्युत प्राधिकरणले २०८३ असोज १२ गतेसम्म विद्युत् सुचारु गर्ने योजना बनाए पनि त्यो सम्भव हुन सकेन।
कृषि तथा पशु विकास कार्यालय मुस्ताङका प्रमुख डा. लालमणि अर्यालले सडक अवरुद्ध भएकाले स्याउ नटिप्न किसान तथा व्यापारीलाई सुझाव दिएको बताए। बेनी-जोमसोम-कोरला सडकका आयोजना प्रमुख तेजस्वी शर्माले बाढी र पहिरोबाट धेरै स्थानमा क्षति भएकाले सुचारु गराउन एक हप्ताभन्दा बढी समय लाग्ने बताए। नेपाली सेनाको सहयोगमा विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गरी सडकमा थुपारिएका ठूला ढुङ्गा फुटाउने र डोजरको सहायताले पहिरो पन्छाउने कार्य भइरहेको थियो।
अझै अनुत्तरित प्रश्नहरू
यद्यपि सडक सञ्चालनमा आएको छ, स्याउको ढुवानीमा भएको ढिलाइले किसानलाई भएको कुल आर्थिक क्षतिको विस्तृत विवरण अझै सार्वजनिक भएको छैन। सडक अवरुद्ध हुँदा चिस्यान गृहमा राख्न नपाएका स्याउ कति मात्रामा कुहिए वा बिग्रिए भन्ने यकिन तथ्यांक पनि उपलब्ध छैन। मुस्ताङका स्याउ किसानहरूका लागि सरकारले कुनै विशेष राहत प्याकेज वा क्षतिपूर्ति योजना ल्याएको छ वा छैन भन्नेबारे स्पष्ट जानकारी उपलब्ध छैन। साथै, यस क्षेत्रमा बारम्बार हुने सडक अवरोधको दीर्घकालीन समाधानका लागि ठोस योजना के छ भन्नेबारे थप जानकारी आवश्यक छ।
