गुल्मी जिल्लामा खसीबोका पालनबाट वार्षिक करिब एक अर्ब रुपैयाँ बराबरको कारोबार हुँदै आएको छ, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाएको छ।
यस व्यवसायको प्रवर्द्धनमा भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र गुल्मीले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। वि.सं. २०३७ मा ‘पशु चिकित्सालय इकाई’ को रूपमा स्थापित यो केन्द्र २०७८ मंसिर १६ गते लुम्बिनी प्रदेश सरकार मन्त्रिपरिषद्को निर्णयानुसार वर्तमान स्वरूपमा आएको हो। नेपालमा पछिल्ला दशकयता गरिबी निवारण, आय आर्जन र रोजगारी प्रवर्द्धनका लागि बाख्रापालन व्यवसायलाई सरकारी, गैरसरकारी र सामुदायिक संस्थाहरूले प्राथमिकता दिँदै आएका छन्।
भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र गुल्मीका प्रमुख हुमाकान्त पाण्डेयका अनुसार जिल्लामा उत्पादित खसीबोका स्थानीय बजारमा मात्र नभई बाहिरी जिल्लामा समेत निर्यात हुँदै आएको छ।
जिल्लाबाट वार्षिक ४६ हजार खसीबोका उत्पादन, २६ करोड २८ लाख निर्यातबाट आम्दानी
गुल्मीका प्रत्येक पालिकाबाट वार्षिक करिब ४६ हजार खसीबोका उत्पादन हुने गरेका छन् भने हाल जिल्लामा करिब दुई लाखको सङ्ख्यामा बाख्रा रहेका छन्। विज्ञ केन्द्रका अनुसार जिल्लाबाट वार्षिक १४ हजार ६०० खसीबोका बाहिरी जिल्लामा निर्यात हुने गरेका छन्।
बाहिरी जिल्लामा निर्यात हुने खसीबोकाबाट वार्षिक करिब २६ करोड २८ लाख रुपैयाँ जिल्ला भित्रिने गरेको पाण्डेयले जानकारी दिए।
जिल्लामा उत्पादित खसीबोका उचित मूल्यमा सहज रूपमा घरबाटै बिक्री हुने भएकाले पनि किसानलाई यो व्यवसायप्रतिको आकर्षण बढेको छ। धुर्कोट गाउँपालिकाका अध्यक्ष भूपाल पोखरेलका अनुसार धुर्कोट पालिका मासुमा आत्मनिर्भर छ। यहाँ उत्पादित जिउँदो खसीबोका प्रतिकिलो ५५० रुपैयाँका दरले बिक्री वितरण हुँदै आएको छ।
गुल्मीको स्थानीय बजारमा खसी र बोकाको मासु प्रतिकिलो ९५० रुपैयाँका दरले बिक्री हुँदै आएको छ।
४२१ बाख्रा फार्म दर्ता, निःशुल्क खोप कार्यक्रम सञ्चालन
जिल्लामा खासगरी जमुनापारी खरीक्रस, बोयर खरीक्रस र सिरोही खरीक्रस जातका बाख्रापालन हुँदै आएको छ। वार्षिक करिब ६०० को सङ्ख्यामा प्रजननका लागि बोका जिल्ला बाहिर बिक्री हुने गरेका छन् भने १४ हजार खसीबोका मासुका लागि बाहिर पठाइने गरिएको छ।
पछिल्लो आर्थिक वर्षमा स्थानीय तह तथा घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयमा ४२१ वटा बाख्रा फार्म दर्ता भएका छन्, जहाँ करिब दुई लाख बाख्रा पालिएको विज्ञ केन्द्रले जनाएको छ। कार्यालयले किसानका फार्ममै पुगेर बाख्रामा लाग्ने विभिन्न रोगविरुद्ध निःशुल्क खोप कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गर्दै आएको छ। यसबाट बाख्रामा लाग्ने महामारीजन्य रोग नियन्त्रण तथा क्षति न्यूनीकरणमा सहयोग पुगेको छ।
लुम्बिनी प्रदेश सरकारको ‘बालीवस्तु विशेष सघन व्यावसायिक उत्पादन क्षेत्र विकास कार्यक्रम’ र प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना अन्तर्गत गुल्मीमा बाख्रापालन कार्यक्रमलाई तीव्रता दिइएको छ।
गत आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा लुम्बिनी प्रदेश सरकारले बाख्रापालन कार्यक्रमका लागि २५ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरी खोर निर्माण र बीउ बाख्रा उपलब्ध गराएको थियो। यसैगरी, वि.सं. २०८० कार्तिकमा गुल्मीका १२ वटै स्थानीय तहले कृषि र पशुपालन क्षेत्रको विकासका लागि परिमाणात्मक उत्पादन, अन्तरपालिका बजार सञ्जाल, नश्ल सुधार र कृषि प्रविधि विस्तारमा जोड दिँदै १० बुँदे घोषणापत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए।
भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशुसेवा विज्ञ केन्द्र गुल्मीले विभिन्न कृषि तथा पशु विकास कार्यक्रमका लागि प्रस्ताव आह्वान गरिरहेको छ भने प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाले स्थानीय तहका प्राविधिकहरूसँग समन्वय सुधार र कार्यक्रमको दुरुपयोग रोक्न अभिमुखीकरण गरिरहेको छ।
